ساختمان موزیک، برج ساعت و عمارت شهرداری، سه بنای تاریخی و شاخص بندرانزلی، بخشی از هویت معماری و فرهنگی این شهر ساحلی را روایت می‌کنند؛ آثاری که حفاظت و معرفی آنها می‌تواند به رونق گردشگری تاریخی و فرهنگی این بندر شمالی کمک کند.
به گزارش رویداد شمال، بندرانزلی با پیشینه‌ای تاریخی و موقعیت جغرافیایی منحصربه‌فرد در ساحل دریای خزر، علاوه بر جاذبه‌های طبیعی همچون تالاب بین‌المللی انزلی و سواحل کاسپین، مجموعه‌ای از بناهای تاریخی را در خود جای داده است که هرکدام بخشی از گذشته این شهر بندری را بازگو می‌کنند.
در میان این آثار، ساختمان موزیک یا حافظیه، مناره یا برج ساعت و عمارت شهرداری، به دلیل قدمت، ویژگی‌های معماری و جایگاه فرهنگی خود از مهم‌ترین نشانه‌های هویت تاریخی بندرانزلی به شمار می‌روند؛ بناهایی که در فاصله‌ای نزدیک به یکدیگر قرار گرفته‌اند و می‌توانند بخشی از یک مسیر گردشگری تاریخی در مرکز شهر باشند.
بندرانزلی با حدود ۱۴۰ هزار نفر جمعیت و ۲۶ روستا، یکی از شهرهای پرجمعیت گیلان است. این شهرستان با برخورداری از حدود ۴۷ کیلومتر نوار ساحلی، از یک سو به دریای خزر و از سوی دیگر به اکوسیستم ارزشمند تالاب انزلی متصل است؛ موقعیتی که در کنار پیشینه تاریخی و آثار معماری، ظرفیت قابل توجهی برای توسعه گردشگری فرهنگی فراهم می‌کند.
ساختمان موزیک؛ روایت موسیقی در قلب انزلی
ساختمان موزیک بندرانزلی که با نام‌های «موزیک جیگا»، «محل ترنم موسیقی» و «حافظیه انزلی» شناخته می‌شود، از بناهای تاریخی شاخص این شهر است. این ساختمان با معماری ساده و گنبدی‌شکل خود، در مجاورت عمارت شهرداری و فرمانداری قرار دارد و در تاریخ ۲۶ آذر ۱۳۵۶ با شماره ۱۵۱۳ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
درباره تاریخ دقیق احداث این بنا روایت‌های متفاوتی وجود دارد؛ برخی منابع سال ۱۳۱۱ و برخی دیگر سال ۱۳۱۶ خورشیدی را زمان ساخت آن می‌دانند. همچنین درباره ملیت و هویت مهندسان سازنده، روایت‌هایی از حضور مهندسان یونانی و آلمانی مطرح شده است که تعیین دقیق آن به بررسی اسناد تاریخی نیاز دارد.
بر اساس برخی روایت‌ها، پیش از احداث ساختمان موزیک، دارالایتامی در دوره قاجار و با نقش‌آفرینی روس‌ها در این محدوده وجود داشت که کودکان آن به فراگیری و اجرای موسیقی می‌پرداختند. گفته می‌شود اجرای موسیقی کودکان در این مکان در اول شهریور ۱۳۱۶، توجه رضاشاه را جلب کرد و زمینه صدور دستور ساخت بنای کنونی را فراهم آورد.
این ساختمان با مساحتی حدود ۷۶ مترمربع، گنبدی مرکزی و هشت ستون مدور، از نظر معماری بنایی ساده و کم‌تزئین است. راه‌پله‌های دو طرف، دیواره‌های کوتاه و نرده‌ای و نقش چنگ موسیقی در کف بنا از ویژگی‌های شاخص آن به شمار می‌روند.
نام «موزیک جیگا» نیز در گویش محلی به محل اجرای موسیقی اشاره دارد؛ نامی که پیوند این بنا با خاطرات فرهنگی مردم انزلی را نشان می‌دهد.
شباهت ظاهری ساختمان موزیک با حافظیه شیراز نیز موجب رواج نام «حافظیه انزلی» شده است. در همین زمینه، عزیز طویلی، محقق و تاریخ‌نگار انزلی، با اشاره به شباهت دو بنا، احتمال اقتباس حافظیه شیراز از ساختمان موزیک انزلی را مطرح کرده است؛ ادعایی تاریخی که بررسی و تطبیق اسناد مربوط به ساخت دو بنا می‌تواند به روشن‌تر شدن آن کمک کند.
عمارت شهرداری؛ نماد مدیریت شهری و هویت معماری
عمارت شهرداری بندرانزلی از دیگر بناهای تاریخی مهم این شهر است که در کنار ساختمان موزیک، مناره، کلیسای مریم مقدس و دیگر ساختمان‌های قدیمی مرکز شهر قرار دارد. این بنا علاوه بر کارکرد اداری، از نظر تاریخی و معماری نیز جایگاهی ویژه در هویت شهری انزلی دارد.
ساختمان کنونی شهرداری، بنایی دوطبقه است که در سال ۱۳۰۸ خورشیدی و در دوره ریاست روشن احداث شد. این ساختمان در ادامه فعالیت بلدیه بندرانزلی، به‌عنوان مرکز اداره امور شهری مورد استفاده قرار گرفت.
عبدالعلی سرخی‌کهن نیز به‌عنوان نخستین رئیس بلدیه بندرانزلی شناخته می‌شود؛ نهادی که شکل‌گیری آن در دوره‌ای از تحولات شهری، گامی در جهت ساماندهی امور عمومی و مدیریت خدمات شهری بود.
عمارت شهرداری در طول دهه‌های گذشته شاهد تحولات اجتماعی و شهری بندرانزلی بوده و همچنان یکی از نمادهای شناخته‌شده این شهر محسوب می‌شود. این بنا در دوم خرداد ۱۳۵۶ با شماره ۱۵۱۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قرار گرفتن این عمارت در کنار چند بنای تاریخی دیگر، فرصتی برای معرفی هم‌زمان آثار معماری و شکل‌گیری یک مسیر گردشگری پیاده در بافت تاریخی مرکز شهر فراهم می‌کند.
برج ساعت؛ یادگار روزگار دیده‌بانی بندر
مناره بندرانزلی که امروزه بیشتر با نام «برج ساعت» شناخته می‌شود، یکی از شناخته‌شده‌ترین نمادهای این شهر ساحلی است. این بنای آجری در خیابان سپه و محدوده بازار قدیمی قرار دارد و در تاریخ ۲۶ آذر ۱۳۵۶ با شماره ۱۵۱۲ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.
قدمت این سازه به دوره قاجار بازمی‌گردد و درباره زمان دقیق احداث آن، روایت‌های تاریخی مختلفی وجود دارد. در برخی منابع، ساخت مناره به دستور خسروخان گرجی، حاکم وقت گیلان، نسبت داده شده و سال ۱۱۹۴ خورشیدی نیز به‌عنوان زمان احداث آن ذکر شده است.
برخی گزارش‌ها و روایت‌های تاریخی نیز ساخت مناره را به دوره ناصرالدین‌شاه قاجار و حدود سال ۱۸۶۰ میلادی نسبت می‌دهند. با توجه به تفاوت روایت‌ها، تطبیق اسناد تاریخی برای تعیین دقیق زمان ساخت و کاربری اولیه این بنا اهمیت دارد.
بر اساس روایت‌های موجود، مناره در ابتدا با اهدافی همچون دیده‌بانی، مراقبت از تأسیسات نظامی و راهنمایی دریانوردان ساخته شده بود. در روزگاری که ورود کشتی‌ها به بندر و شناسایی مسیر ساحلی اهمیت زیادی داشت، این سازه می‌توانست در تشخیص محدوده ساحل و مسیر دسترسی به بندر نقش داشته باشد.
این بنا در سال‌های ۱۳۰۷ یا ۱۳۰۸ خورشیدی مرمت شد و ساعتی ساخت آلمان بر فراز آن قرار گرفت. ساعت مکانیکی در ادامه با نمونه‌ای الکتریکی جایگزین شد؛ اقدامی که در برخی منابع سال ۱۳۶۹ ذکر شده است.
برج ساعت با ارتفاعی حدود ۲۰ متر، ساختاری آجری و پلکانی دارد. ۱۴۸ پله مارپیچی در فضای داخلی آن، دسترسی به بخش‌های بالایی را امکان‌پذیر می‌کند و بالکن بالای بنا محل قرارگیری ساعت است.
مناره بندرانزلی در گذر زمان، از سازه‌ای با کارکردهای کاربردی به یکی از نشانه‌های هویت شهری تبدیل شده است؛ بنایی که در کنار بازار قدیمی و دیگر آثار تاریخی، بخشی از سیمای ماندگار این بندر را شکل می‌دهد.
میراث تاریخی انزلی؛ ظرفیتی برای گردشگری فرهنگی
ساختمان موزیک، برج ساعت و عمارت شهرداری، فراتر از بناهایی قدیمی، روایتگر بخش‌هایی از تاریخ اجتماعی، فرهنگی و شهری بندرانزلی هستند؛ از خاطره اجرای موسیقی و شکل‌گیری نهادهای مدیریت شهری تا اهمیت دیده‌بانی و هدایت دریانوردان در یک بندر تاریخی.
نزدیکی این سه بنا به یکدیگر، امکان طراحی مسیر گردشگری تاریخی در مرکز شهر را فراهم کرده است؛ مسیری که می‌تواند در کنار جاذبه‌های طبیعی بندرانزلی، تجربه‌ای متفاوت از گردشگری را برای مسافران رقم بزند و زمینه آشنایی بیشتر گردشگران با پیشینه فرهنگی این شهر را فراهم کند.
با این حال، حفظ این آثار در برابر فرسودگی، رطوبت و آسیب‌های محیطی، نیازمند مراقبت مستمر، مرمت اصولی و مستندسازی دقیق تاریخ و ویژگی‌های معماری آنهاست. معرفی مستند این بناها و فراهم کردن امکانات مناسب برای بازدید نیز می‌تواند در انتقال میراث تاریخی بندرانزلی به نسل‌های آینده نقش مؤثری داشته باشد.
بندرانزلی، شهری که هویت آن با دریا و بندر گره خورده است، گذشته خود را نه‌تنها در سواحل و تالاب، بلکه در آجرهای یک مناره قدیمی، گنبد بنایی با خاطره موسیقی و دیوارهای عمارت شهرداری نیز حفظ کرده است؛ میراثی که صیانت از آن، بخشی از مسیر توسعه گردشگری فرهنگی این شهر به شمار می‌رود. منبع: ایرنا
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید