پیروز مجتهدزاده، جغرافیدان و پژوهشگر برجسته جغرافیای سیاسی ایران، در ۸۱ سالگی در لندن درگذشت؛ پژوهشگری که بخش مهمی از فعالیت‌های علمی خود را به بررسی مرزهای ایران، خلیج فارس و مسائل راهبردی کشور اختصاص داد.
به گزارش رویداد شمال، پیروز مجتهدزاده، جغرافیدان و پژوهشگر شناخته‌شده حوزه جغرافیای سیاسی و ژئوپلیتیک، پنج‌شنبه ۲۳ مهرماه در ۸۱ سالگی در لندن درگذشت.
این پژوهشگر ایرانی طی چند دهه فعالیت علمی، به مطالعه مرزهای بین‌المللی، تحولات ژئوپلیتیکی منطقه و جایگاه راهبردی ایران پرداخت و آثاری در زمینه جغرافیای سیاسی و منافع سرزمینی کشور به یادگار گذاشت.
از نور مازندران تا مراکز علمی بریتانیا
پیروز مجتهدزاده ۲۰ بهمن ۱۳۲۴ در شهر سولده، از توابع شهرستان نور در استان مازندران، متولد شد. او تحصیلات دانشگاهی خود را در رشته جغرافیای انسانی و اقتصادی در دانشگاه تهران آغاز کرد و برای ادامه تحصیل راهی بریتانیا شد.
مجتهدزاده پس از دریافت مدرک کارشناسی ارشد جغرافیای سیاسی از دانشگاه منچستر، تحصیلات و پژوهش‌های خود را در دانشگاه‌های آکسفورد و لندن ادامه داد.
فعالیت‌های دانشگاهی و پژوهشی او در دانشگاه تهران، دانشگاه تربیت مدرس و مرکز مطالعات ژئوپلیتیک و مرزهای بین‌المللی در دانشکده مطالعات شرقی و آفریقایی دانشگاه لندن (SOAS)، بخشی از کارنامه علمی این جغرافیدان ایرانی را تشکیل می‌دهد.
مرزهای ایران و خلیج فارس؛ محور پژوهش‌های مجتهدزاده
بخش مهمی از مطالعات مجتهدزاده به جغرافیای سیاسی ایران، مرزهای بین‌المللی، موقعیت راهبردی خلیج فارس و تحولات سیاسی منطقه اختصاص داشت.
از جمله آثار شناخته‌شده او می‌توان به کتاب‌های «شیخ‌نشین‌های خلیج فارس»، «جغرافیای سیاسی تنگه هرمز»، «جزایر تنب و ابوموسی»، «جغرافیای تاریخی خلیج فارس»، «سیاست‌های مرزی و مرزهای بین‌المللی ایران» و «امیران مرزنشین و مرزهای شرقی ایران» اشاره کرد.
کتاب انگلیسی‌زبان Small Players of the Great Game: The Settlement of Iran’s Eastern Borderlands and the Creation of Afghanistan نیز از آثار او در زمینه تاریخ مرزهای شرقی ایران و شکل‌گیری افغانستان است.
دفاع علمی از حاکمیت ایران بر جزایر سه‌گانه
موضوع جزایر سه‌گانه ایرانی، شامل تنب بزرگ، تنب کوچک و ابوموسی، از محورهای مهم فعالیت‌های علمی و پژوهشی مجتهدزاده بود.
او در آثار و اظهارنظرهای خود با بررسی اسناد تاریخی و استدلال‌های حقوقی، به تبیین مواضع ایران درباره حاکمیت بر این جزایر می‌پرداخت و مسائل مرتبط با آنها را در چارچوب تاریخ و جغرافیای سیاسی خلیج فارس بررسی می‌کرد.
مجتهدزاده همچنین در مطالعات خود بر نقش موقعیت جغرافیایی ایران در مناسبات منطقه‌ای و بین‌المللی تأکید داشت و پیوند میان تاریخ، جغرافیا، مرزها و تحولات سیاسی را در تحلیل مسائل سرزمینی مورد توجه قرار می‌داد.
جغرافیای سیاسی و تداوم تاریخی ایران
یکی دیگر از محورهای فکری مجتهدزاده، بررسی رابطه میان جغرافیا، تاریخ و هویت سرزمینی ایران بود. او در پژوهش‌های خود به نقش عوامل تاریخی، فرهنگی و نمادین در شکل‌گیری و تداوم قلمروهای سیاسی می‌پرداخت.
در این زمینه، نظریه آیکونوگرافی ژان گوتمن، جغرافیدان برجسته، از مباحث مرتبط با مطالعات جغرافیای سیاسی به شمار می‌رود. این رویکرد به بررسی نقش نمادها، باورها و تصورات مشترک در شکل‌گیری و حفظ قلمروهای سیاسی توجه دارد.
نور؛ زادگاهی ماندگار در خاطرات استاد
در کنار فعالیت‌های علمی، زادگاه مجتهدزاده جایگاه ویژه‌ای در خاطرات شخصی او داشت. وی در نوشته‌ای با عنوان «نوروزهایی خوش که در اندیشه‌اش دوباره جوان می‌شوم»، از خاطرات بهاری خود در نور یاد کرده و نوشته بود: «بهترین خاطرات بهاری من در آنجا و در آغوش طبیعت مصفای نور شکل گرفت.»
این یادکرد، وجهی شخصی از زندگی پژوهشگری را نشان می‌دهد که نامش با مطالعات جغرافیای سیاسی، مرزهای بین‌المللی و مسائل راهبردی خلیج فارس پیوند خورده بود؛ اما خاطرات زادگاه و طبیعت مازندران نیز در روایت زندگی او جایگاهی ماندگار داشت.
درگذشت پیروز مجتهدزاده، پایان زندگی پژوهشگری است که چند دهه از عمر خود را به مطالعه جغرافیای سیاسی ایران و مسائل مرتبط با مرزها و منافع سرزمینی کشور اختصاص داد و آثارش بخشی از ادبیات پژوهشی این حوزه را تشکیل می‌دهد.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید