بررسی دست‌کم ۶۵ حادثه ساختمانی در فاصله اول تیر تا ۹ آبان ۱۴۰۵، از جان‌باختن ۴۸ کارگر و مصدومیت ۵۱ نفر حکایت دارد؛ در این میان، دست‌کم ۶ کارگر بالای ۵۵ سال نیز دچار حادثه شدند که چهار نفر از آن‌ها جان باختند.
به گزارش رویداد شمال، کارگاه‌های ساختمانی همچنان یکی از محیط‌های پرخطر برای نیروی کار به شمار می‌روند؛ سقوط از ارتفاع، ریزش آوار، برق‌گرفتگی و سقوط به چاهک آسانسور، حوادثی تکرارشونده هستند که هر بار جان و سلامت شماری از کارگران را تهدید می‌کنند.
بررسی اخبار منتشرشده در خبرگزاری ایلنا از اول تیر تا ۹ آبان ۱۴۰۵ نشان می‌دهد در یک بازه زمانی حدوداً ۱۰۰ روزه، دست‌کم ۶۵ حادثه ساختمانی رسانه‌ای شده که حاصل آن ۴۸ فوتی و ۵۱ مصدوم بوده است. سقوط از ارتفاع، ریزش آوار و برق‌گرفتگی از پرتکرارترین حوادث این دوره بوده‌اند.
در گزارش‌های منتشرشده، عواملی همچون رعایت‌نشدن الزامات ایمنی، فقدان تجهیزات حفاظت فردی، ایمن‌سازی‌نشدن محل گودبرداری و ضعف نظارت و بازرسی، از جمله زمینه‌های وقوع این حوادث عنوان شده‌اند.
البته این ارقام بر اساس اخبار رسانه‌ای گردآوری شده‌اند و آمار رسمی و فراگیر ملی محسوب نمی‌شوند؛ با این حال، تکرار الگوی مشابه حوادث در ماه‌های متوالی، ضرورت توجه جدی‌تر به ایمنی کارگاه‌های ساختمانی را نشان می‌دهد.
مهرماه؛ مرگبارترین ماه در آمار حوادث ساختمانی
بررسی تفکیکی حوادث نشان می‌دهد در تیرماه ۱۴۰۵، دست‌کم هفت حادثه ساختمانی به ثبت رسیده که پنج کارگر جان باختند و پنج نفر مصدوم شدند. سقوط از ارتفاع و سقوط به چاهک آسانسور با پنج مورد، بیشترین فراوانی را داشتند و دو حادثه دیگر به ریزش آوار ساختمان و دیواره گودبرداری مربوط بود. در میان جان‌باختگان این ماه، یک کارگر ۵۵ ساله در نیشابور نیز دیده می‌شد.
مردادماه با ثبت ۱۰ حادثه، ۹ فوتی و ۱۰ مصدوم، یکی از ماه‌های پرحادثه این دوره بود. در این ماه، پنج مورد سقوط از ارتفاع، سه مورد برق‌گرفتگی و دو مورد ریزش آوار گزارش شد.
مرگبارترین حادثه مردادماه در منطقه طرق مشهد رخ داد؛ جایی که ریزش آوار هنگام عملیات گودبرداری، ۹ کارگر را گرفتار کرد و چهار نفر جان باختند و پنج نفر مصدوم شدند. نکته قابل تأمل اینکه هیچ‌یک از کارگران حادثه‌دیده تحت پوشش بیمه کارگران ساختمانی نبودند.
همچنین در حادثه‌ای در قم، نزدیکی محل فعالیت کارگران به سیم‌های فشارقوی برق، خطر جدی برق‌گرفتگی را آشکار کرد. در همین ماه یک کارگر ۵۵ ساله نیز بر اثر سقوط از طبقه چهارم ساختمان در مشهد مصدوم شد.
شهریورماه نیز با ثبت ۱۷ حادثه ساختمانی، ۱۰ فوتی و ۹ مصدوم همراه بود. سقوط از ارتفاع، سقوط از داربست و سقوط به چاهک آسانسور پرتکرارترین حوادث این ماه بودند. در میان جان‌باختگان، یک کارگر ۵۷ ساله در مشهد بر اثر سقوط از ارتفاع جان خود را از دست داد.
در این میان، میثم ذلقی، رئیس کانون کارگران ساختمانی کشور، استفاده از داربست‌های قدیمی، پوسیده و غیراستاندارد را از عوامل مهم حوادث مرگبار دانست و از نبود بازرسی‌های دوره‌ای و نظارت کافی بر استفاده از تجهیزات استاندارد انتقاد کرد.
مهرماه با ثبت ۲۰ حادثه، ۱۵ فوتی و ۲۴ مصدوم، بیشترین تعداد حوادث را در میان ماه‌های بررسی‌شده به خود اختصاص داد. سقوط از ارتفاع، سقوط از داربست و سقوط به چاهک آسانسور همچنان در صدر حوادث قرار داشتند. در کنار این موارد، ریزش سازه در مهاباد و زنجان و سقوط دستگاه بالابر در رویان نیز به جان‌باختن کارگران انجامید.
در حادثه رویان، پنج کارگر جان باختند و پنج نفر مصدوم شدند. همچنین یک کارگر ۶۵ ساله در رشت بر اثر سقوط به چاله آسانسور جان خود را از دست داد. یک کارگر ۵۵ ساله در مشهد نیز بر اثر سقوط از داربست جان باخت.
در ۹ روز نخست آبان‌ماه هم ۱۱ حادثه ساختمانی با ۹ فوتی و سه مصدوم گزارش شد. سقوط چهار کارگر به چاله یا چاه آسانسور در شهرهای قزوین، اهواز، ایلام و اراک، بار دیگر تکرار این نوع حادثه را نشان داد. سقوط یک کارگر از طبقه سوم ساختمان نیمه‌کاره در همدان و ریزش دیوار آجری در گرمه خراسان شمالی نیز هرکدام یک قربانی گرفتند. یک کارگر ۶۵ ساله در اراک نیز در میان جان‌باختگان این حوادث بود.
افزایش حوادث مرگبار کار در آمارهای رسمی
در کنار آمار حوادث ساختمانی، گزارش‌های رسمی پزشکی قانونی نیز از افزایش تلفات و مصدومان حوادث ناشی از کار حکایت دارند.
مهرداد ستاره، مدیرکل پزشکی قانونی آذربایجان شرقی، سوم شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد در چهار ماه نخست سال، ۳۰ نفر بر اثر حوادث کار جان باخته و ۴۲۴ نفر مصدوم شده‌اند؛ آماری که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۱ درصد افزایش داشته است.
به گفته وی، ۱۰ نفر بر اثر سقوط از بلندی، ۱۳ نفر بر اثر برخورد با جسم سخت، دو نفر بر اثر برق‌گرفتگی و پنج نفر بر اثر سوختگی جان خود را از دست داده‌اند.
همچنین محمد مالمیر، مدیرکل پزشکی قانونی استان همدان، ۳۰ مهرماه اعلام کرد در نیمه نخست سال جاری ۲۱ نفر بر اثر حوادث ناشی از کار در این استان جان باخته‌اند که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۱۶.۶ درصد افزایش داشته است. شمار مصدومان مراجعه‌کننده به پزشکی قانونی نیز با رشد ۲۹.۷ درصدی از ۲۶۹ نفر به ۳۴۹ نفر رسیده است.
فقر در سن بازنشستگی؛ کارگران سالخورده همچنان در معرض خطر
یکی از ابعاد قابل تأمل حوادث ساختمانی، حضور کارگران سالخورده در محیط‌های پرخطر است. بررسی سن کارگران آسیب‌دیده در حوادث گزارش‌شده نشان می‌دهد دست‌کم ۶ کارگر بالای ۵۵ سال در این دوره دچار حادثه شده‌اند که چهار نفر از آن‌ها جان خود را از دست داده‌اند.
این آمار پرسش مهمی را مطرح می‌کند: چرا کارگری که باید در سالهای پایانی عمر کاری خود از امنیت معیشتی و مستمری بازنشستگی برخوردار باشد، همچنان برای تأمین هزینه‌های زندگی ناچار است روی داربست، در محل گودبرداری و میان تجهیزات ناایمن کار کند؟
برای بسیاری از کارگران ساختمانی، رسیدن به سن بازنشستگی الزاماً به معنای پایان کار و برخورداری از مستمری نیست. اشتغال بدون بیمه یا با پوشش بیمه‌ای ناقص در سالهای گذشته، موجب شده بخشی از این نیروها حتی در سنین بالا نیز ناچار به ادامه فعالیت در مشاغل سنگین و پرخطر باشند.
روح‌الله محمدی، عضو هیئت‌مدیره کانون کارگران ساختمانی کشور در استان گلستان، در گفت‌وگو با ایلنا با اشاره به وضعیت کارگران سالخورده ساختمانی اظهار کرد: بسیاری از این کارگران تحت پوشش بیمه نیستند و در صف انتظار بیمه تأمین اجتماعی قرار دارند.
وی با انتقاد از اصلاح‌نشدن قانون بیمه تأمین اجتماعی کارگران ساختمانی، به‌ویژه ماده ۵ آن، گفت: سازمان تأمین اجتماعی با استناد به محدودیت منابع مالی و ناترازی منابع، امکان پوشش بیمه‌ای همه کارگران ساختمانی را ندارد و همین مسئله موجب شده تعداد زیادی از این کارگران همچنان در انتظار بیمه بمانند.
بیمه مسئولیت مدنی جایگزین ایمنی و تأمین اجتماعی نیست
یکی دیگر از موضوعات مطرح‌شده در گزارش‌های مربوط به حوادث ساختمانی، استفاده برخی کارفرمایان از بیمه مسئولیت مدنی به‌جای تأمین الزامات ایمنی و پوشش بیمه‌ای کارگران است.
محمدرضا داوری، عضو هیئت‌مدیره کانون انجمن‌های صنفی کارگران ساختمانی کشور، هشتم مردادماه اعلام کرد شمار کارگران ساختمانی بیمه‌شده در خراسان رضوی از ۷۵ هزار نفر به ۳۰ هزار نفر کاهش یافته و بیمه ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار نفر از کارگران ساختمانی نیز قطع شده است.
وی با انتقاد از عملکرد برخی کارفرمایان گفت: تعدادی از آن‌ها به‌جای اجرای الزامات ایمنی و بیمه‌کردن کارگران، به خرید بیمه مسئولیت مدنی و حوادث بسنده می‌کنند.
این در حالی است که بیمه مسئولیت مدنی، حتی در صورت جبران خسارت مالی ناشی از حادثه، نمی‌تواند جایگزین پیشگیری از حادثه، نصب حفاظ‌های ایمنی، تأمین تجهیزات حفاظت فردی و پوشش تأمین اجتماعی شود.
روح‌الله محمدی نیز با اشاره به این موضوع گفت: کارفرما موظف است حفاظ‌های ایمنی مناسب را در محل کارگاه نصب کند تا از سقوط کارگران جلوگیری شود. همچنین استفاده از کمربند ایمنی و سایر تجهیزات حفاظت فردی ضروری است و تهیه این وسایل بر عهده کارفرماست.
وی افزود: در بسیاری از موارد، کارفرمایان از خرید و تحویل تجهیزات ایمنی به کارگران خودداری می‌کنند و همین مسئله زمینه‌ساز وقوع حوادث می‌شود.
آموزش ایمنی؛ حلقه مفقوده کارگاه‌های ساختمانی
محمدی، نبود آموزش‌های مستمر و کاربردی را از دیگر مشکلات کارگران ساختمانی دانست و تأکید کرد شرکت در یک دوره آموزشی ایمنی برای تمام دوران اشتغال کارگر کافی نیست.
به گفته وی، لازم است کارگران ساختمانی حداقل سالی یک‌بار یا هر دو سال یک‌بار در دوره‌های آموزشی ایمنی شرکت کنند و اطلاعات آن‌ها درباره نحوه استفاده از تجهیزات حفاظت فردی و حقوق قانونی‌شان به‌روزرسانی شود.
این فعال کارگری همچنین بر ضرورت هماهنگی میان سازمان تأمین اجتماعی، سازمان فنی‌وحرفه‌ای و وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برای ارائه آموزش‌های مستمر تأکید کرد.
کارگر ۶۵ سالهای که خانواده‌اش تنها دیه دریافت کردند
روایت کارگران سالخورده‌ای که در محیط‌های ناایمن جان خود را از دست می‌دهند، ابعاد دیگری از مشکلات بیمه‌ای این قشر را آشکار می‌کند.
محمدی با اشاره به تجربه شخصی خود از حوادث منجر به فوت کارگران سالخورده گفت: سال گذشته در شهرستان بندرگز استان گلستان، یک مرد ۶۵ ساله از طبقه پنجم ساختمان و از محل دهانه چاله آسانسور سقوط کرد و جان باخت.
به گفته وی، از آنجا که پروژه دارای بیمه مسئولیت مدنی بود، خانواده این کارگر دیه دریافت کردند، اما به دلیل نداشتن پوشش تأمین اجتماعی، از مستمری یا حمایت بیمه‌ای بازماندگان برخوردار نشدند.
این خانواده از اقشار کم‌برخوردار بودند و از دست دادن سرپرست خانوار، مشکلات معیشتی بسیاری برای آن‌ها به همراه داشت.
این روایت نشان می‌دهد دریافت دیه، هرچند می‌تواند بخشی از خسارت مالی ناشی از حادثه را جبران کند، لزوماً جایگزین حمایت مستمر از خانواده کارگر نخواهد شد. در صورت برخورداری کارگر از پوشش تأمین اجتماعی و احراز شرایط قانونی، بازماندگان می‌توانند از مستمری مربوط برخوردار شوند؛ حمایتی که در نبود بیمه، ممکن است از دسترس خانواده خارج شود.
ایمنی کار؛ مسئولیتی که با خرید بیمه واگذار نمی‌شود
مجموع آمار حوادث و اظهارات فعالان کارگری نشان می‌دهد ناایمنی کارگاه‌های ساختمانی را نمی‌توان صرفاً به بی‌احتیاطی فردی کارگران نسبت داد. کارگری که برای تأمین معاش به دستمزد روزانه وابسته است، نه تصمیم‌گیرنده اصلی درباره ایمن‌سازی محیط کار است و نه در بسیاری از موارد امکان انتخاب میان کار در محیط ناایمن و از دست دادن درآمد را دارد.
تکرار سقوط از ارتفاع، ریزش آوار و برق‌گرفتگی در ماه‌های متوالی، در کنار کاهش پوشش بیمه‌ای و ادامه فعالیت کارگران سالخورده در محیط‌های پرخطر، از شکافی جدی در مناسبات کار حکایت دارد؛ شکافی که یک سوی آن منافع اقتصادی پروژه‌های ساختمانی و سوی دیگر آن جان و معیشت کارگرانی است که برای تأمین زندگی خود ناچار به پذیرش خطر می‌شوند.
خرید بیمه مسئولیت مدنی نمی‌تواند مسئولیت قانونی کارفرما در پیشگیری از حادثه، ایمن‌سازی محیط کار و تأمین تجهیزات حفاظت فردی را از میان ببرد. بیمه‌نامه، حتی اگر خسارت مالی ناشی از حادثه را در حدود تعهدات خود جبران کند، جای حفاظ‌های نصب‌نشده را نمی‌گیرد و مسئولیت اجرای مقررات ایمنی را از دوش کارفرما برنمی‌دارد.
کارگران ساختمانی ساختمان‌هایی را برای دیگران بنا می‌کنند، اما خودشان در بسیاری از موارد از ابتدایی‌ترین تضمین‌های ایمنی، امنیت شغلی و پشتوانه بازنشستگی محروم‌اند. وقتی در یک بازه حدوداً ۱۰۰ روزه، دست‌کم چهار کارگر بالای ۵۵ سال جان خود را از دست می‌دهند و خانواده‌های فاقد پوشش بیمه‌ای آن‌ها از مستمری بازماندگان محروم می‌مانند، دیگر نمی‌توان مسئله را صرفاً یک حادثه شغلی دانست.
کارگرانی که سال‌ها برای ساختن سرپناه دیگران تلاش کرده‌اند، نباید در سالهای پایانی عمر کاری خود میان خطر مرگ و فقر معیشتی یکی را انتخاب کنند. مسئله فقط پرداخت دیه پس از حادثه نیست؛ مسئله این است که چرا ایمنی، بیمه و امنیت دوران بازنشستگی همچنان برای بخشی از نیروی کار ساختمانی به یک مطالبه دست‌نیافتنی تبدیل شده است.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید