جنگل‌های هیرکانی ، این میراث طبیعی چند میلیون‌ساله، در کنار قاچاق چوب، آتش‌سوزی و تعرض به اراضی ملی، با بحران انباشت زباله و شیرابه در عرصه‌های جنگلی نیز دست‌وپنجه نرم می‌کنند؛ تهدیدهایی که ضرورت حفاظت جدی و ساماندهی پسماندهای انباشته‌شده در این زیست‌بوم ارزشمند را دوچندان کرده است.
به گزارش رویداد شمال، جنگل‌های هیرکانی ، به‌عنوان یکی از ارزشمندترین میراث‌های طبیعی جهان، سال‌هاست با مجموعه‌ای از تهدیدهای انسانی و زیست‌محیطی مواجه‌اند؛ از قاچاق و قطع درختان و آتش‌سوزی‌های مکرر گرفته تا تعرض سودجویان به اراضی ملی و انباشت میلیون‌ها تن زباله در قلب این جنگل‌های کهن.
این میراث طبیعی که قدمت آن بر اساس برآوردهای کارشناسی به بیش از ۴۰ میلیون سال می‌رسد، تنها مجموعه‌ای از درختان و پوشش گیاهی نیست، بلکه سرمایه‌ای ملی و زیست‌بومی ارزشمند است که نقش مهمی در حفظ منابع آب، تثبیت خاک، جلوگیری از وقوع سیلاب، تأمین اکسیژن و توسعه گردشگری شمال کشور دارد.
با این حال، تداوم تخریب عرصه‌های جنگلی و تصمیم‌گیری‌های نادرست، فشار مضاعفی بر این سرمایه طبیعی وارد کرده و ضرورت بازنگری در شیوه مدیریت و حفاظت از جنگل‌های هیرکانی را بیش از گذشته آشکار ساخته است.
زباله‌ها؛ زخمی عمیق بر پیکر جنگل‌های هیرکانی
انباشت میلیون‌ها تن زباله در برخی سایت‌های دفن پسماند در استانهای شمالی و نفوذ شیرابه‌های ناشی از آن به عرصه‌های جنگلی، به یکی از جدی‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی شمال کشور تبدیل شده است.
اگرچه در سال‌های اخیر با ورود بخش خصوصی و حمایت دولت از سرمایه‌گذاران حوزه پسماند، زمینه اجرای طرح‌های جدید برای ساماندهی این معضل فراهم شده، اما حجم بالای زباله‌های انباشته‌شده طی چند دهه گذشته همچنان تهدیدی جدی برای جنگل‌های هیرکانی محسوب می‌شود.
کارشناسان معتقدند جلوگیری از ورود زباله‌های جدید به مناطق جنگلی، نخستین گام برای کاهش آسیب‌هاست؛ با این حال، ساماندهی پسماندهای موجود و مدیریت شیرابه‌های انباشته‌شده نیز ضرورتی اجتناب‌ناپذیر به شمار می‌رود.
در این میان، مخالفت برخی جوامع محلی و ساکنان مناطق جنگل‌نشین با اجرای طرح‌های ساماندهی، چالش دیگری پیش روی مدیریت استان قرار داده است. نگرانی اصلی این گروه آن است که اجرای طرح‌های ساماندهی، بهانه‌ای برای انتقال و ورود دوباره زباله به مناطق جنگلی شود؛ موضوعی که ضرورت شفاف‌سازی برنامه‌ها و جلب اعتماد مردم محلی را دوچندان می‌کند.
هیرکانی؛ میراث زنده ۴۰ میلیون‌ساله
جنگل‌های هیرکانی از کهن‌ترین زیست‌بوم‌های طبیعی جهان به شمار می‌روند و بر اساس برآوردهای کارشناسی، قدمت آن‌ها به بیش از ۴۰ میلیون سال می‌رسد. این جنگل‌ها بازمانده دوران سوم زمین‌شناسی هستند و به همین دلیل از آن‌ها به‌عنوان فسیل‌های زنده یاد می‌شود.
اهمیت این میراث طبیعی تنها به قدمت تاریخی آن محدود نیست؛ تنوع زیستی گسترده، گونه‌های گیاهی و جانوری ارزشمند و نقش حیاتی آن در تعادل اکولوژیکی، هیرکانی را به یکی از مهم‌ترین سرمایه‌های طبیعی ایران تبدیل کرده است.
این جنگل‌ها در جنوب دریای خزر و در نوار شمالی کشور گسترده شده‌اند و پوشش گیاهی متنوعی از درختان راش، بلوط، توسکا، نارون، زبان‌گنجشک و شمشاد را در خود جای داده‌اند.
نقش جنگل‌های هیرکانی در ذخیره آب، حفاظت از خاک، کاهش خطر سیلاب و ایجاد ظرفیت‌های گردشگری نیز اهمیت اقتصادی و زیست‌محیطی آن‌ها را دوچندان کرده است؛ به‌گونه‌ای که حفاظت از این عرصه‌ها علاوه بر صیانت از میراث طبیعی، با معیشت و آینده جوامع محلی نیز ارتباط مستقیم دارد.
منابع طبیعی ملک شخصی هیچ فرد یا دستگاهی نیست
در همین پیوند، رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با تأکید بر عمومی بودن منابع طبیعی اظهار کرد: بر اساس قوانین پایه و اصل ۴۵ قانون اساسی، جنگل‌ها، مراتع و منابع طبیعی ملک اختصاصی هیچ دستگاه یا شخصی نیستند، بلکه جزو اموال عمومی و متعلق به تمام ملت و حکومت اسلامی محسوب می‌شوند.
افلاطونی با تأکید بر ضرورت پرهیز از نگاه‌های جزیره‌ای و تقابلی افزود: نباید میان مردم، شهرداری‌ها و سازمان منابع طبیعی خط‌کشی کرد؛ چراکه بر اساس اصل ۵۰ قانون اساسی، حفاظت از محیط زیست و منابع طبیعی وظیفه‌ای همگانی، شرعی، قانونی و اخلاقی است و همه در برابر حفظ حتی یک شاخه درخت یا بوته مرتعی مسئولیت دارند.
وی با اشاره به وسعت عرصه‌های طبیعی کشور خاطرنشان کرد: از ۱۶۵ میلیون هکتار وسعت خاکی ایران، حدود ۱۳۵ میلیون هکتار در زمره عرصه‌های منابع طبیعی، جنگل‌ها و مراتع قرار دارد و با توجه به قرارگیری کشور در کمربند خشک و نیمه‌خشک جهان، مدیریت این عرصه‌ها نیازمند همکاری و هم‌افزایی همه دستگاه‌هاست.
جنگل‌داری اجتماعی؛ راهبرد جدید حفاظت از هیرکانی
رئیس سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با اشاره به تکالیف ماده ۳۶ قانون برنامه هفتم توسعه گفت: طرح مدیریت پایدار جنگل‌ها در حوزه‌های آبخیز استانهای شمالی و حوزه زاگرس با رویکرد جنگل‌داری اجتماعی آماده شده و در دستور کار قرار دارد.
افلاطونی افزود: در این طرح‌ها، معیشت پایدار جوامع محلی و جنگل‌نشینان محور اصلی است تا با مشارکت مستقیم مردم، زمینه حفاظت مؤثرتر از عرصه‌های طبیعی فراهم شود.
آبخیزداری؛ راهکار پیشگیری از بحران‌های طبیعی
وی همچنین با اشاره به نقش طرح‌های آبخیزداری در کاهش خسارات ناشی از حوادث طبیعی اظهار کرد: تجربه سیلاب‌های اخیر نشان داده است مناطقی که عملیات آبخیزداری در آن‌ها اجرا شده، خسارات کمتری متحمل شده‌اند؛ در حالی که در مناطق فاقد سازه‌های آبخیزداری، تخریب زیرساخت‌ها بیشتر بوده است.
رئیس سازمان منابع طبیعی با اشاره به تکالیف قانونی شهرداری‌ها در کنترل سیلاب‌های درون‌شهری تصریح کرد: رویکرد سازمان، حرکت از اقدامات پس از بحران به سمت اجرای پروژه‌های پیشگیرانه و هزینه‌کرد اعتبارات برای کاهش خطرات طبیعی است.
ایجاد پارک خانواده و پارک آبخیز در استان‌ها
افلاطونی با اشاره به برنامه‌های سازمان منابع طبیعی برای توسعه فضاهای طبیعی و ارتقای مشارکت اجتماعی گفت: به ادارات کل منابع طبیعی استان‌ها مأموریت داده شده است ایجاد حداقل دو مجموعه شامل «پارک خانواده» و «پارک آبخیز» را در دستور کار قرار دهند.
وی همچنین درباره واگذاری و بهره‌برداری از پارک‌های جنگلی شهری اظهار کرد: سیاست سازمان، حفظ و ارتقای این عرصه‌ها با مشارکت مدیریت شهری است؛ مشروط بر اینکه اصول حفاظتی به‌طور دقیق رعایت شود.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید