افزایش قیمت کالاها و کاهش قدرت خرید خانوارها، فروش اقساطی را به یکی از شیوههای پررونق بازار تبدیل کرده است؛ روندی که در کنار فشارهای تورمی، با گسترش پلتفرمهای اعتباردهی، تغییر رفتار مصرفکنندگان و ورود بازیگران جدید به زنجیره فروش شتاب گرفته است.
به گزارش رویداد شمال، در سالهای اخیر، بهویژه طی دو سال گذشته، خرید و فروش اقساطی در اقتصاد ایران با رشد قابل توجهی همراه شده است. اگرچه در نگاه نخست، این روند را میتوان نتیجه مستقیم تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها دانست، اما گسترش کسبوکارهای فعال در حوزه تأمین اعتبار و فروش اقساطی کالا و خدمات نشان میدهد که الگوی معاملات در بخشهایی از بازار با تغییر جدی مواجه شده است.
در حال حاضر، دستکم ۱۵ پلتفرم در حوزه تأمین اعتبار و فروش اقساطی فعالیت میکنند. برخی از این مجموعهها از گذشته در این حوزه حضور داشتهاند و برخی دیگر، از جمله کسبوکارهایی با سابقه فعالیت بازرگانی و تجارت خارجی، بهتازگی وارد این صنعت شدهاند.
این گستردگی نشان میدهد خرید اقساطی دیگر به چند فروشگاه بزرگ یا طرحهای اعتباری بانکی محدود نیست و بهتدریج به یکی از اجزای مهم مدل فروش در بخشهای مختلف اقتصاد تبدیل میشود.
تورم و افزایش قیمتها؛ چرا خرید اقساطی جذاب شده است؟
یکی از مهمترین عوامل رشد بازار فروش اقساطی، تورم بالا و افزایش مستمر قیمت کالاهاست. در شرایطی که نرخ تورم سالانه، بنا بر برآورد مطرحشده در گزارش، در محدوده ۷۰ تا ۸۰ درصد قرار گرفته، خرید نقدی بسیاری از کالاها برای خانوارها دشوارتر شده است.
برای نمونه، در بازار تلفن همراه، قیمت برخی گوشیهای میانرده سامسونگ در سال جاری حدود سه برابر و مدلهای میانرده شیائومی حدود چهار برابر میانگین سال گذشته افزایش یافته است. در چنین شرایطی، تأمین یکباره هزینه خرید گوشی برای بخش قابل توجهی از مصرفکنندگان به چالش تبدیل میشود.
با این حال، تحلیل رونق خرید اقساطی صرفاً از منظر کاهش قدرت خرید چندان دقیق نیست. در اقتصاد تورمی، حتی مصرفکنندگانی که توان پرداخت نقدی دارند نیز ممکن است ترجیح دهند بخشی از منابع مالی خود را حفظ کنند و هزینه خرید کالا را در قالب اقساط آینده بپردازند.
به بیان دیگر، برخی خریداران با تثبیت قیمت کالا در زمان خرید و پرداخت تدریجی بهای آن، تلاش میکنند از افزایش احتمالی قیمتها در ماههای آینده در امان بمانند. از این منظر، خرید اقساطی علاوه بر فراهم کردن امکان دسترسی به کالاهای گرانتر، به ابزاری برای مدیریت منابع مالی خانوار تبدیل شده است.
البته صرفه اقتصادی این روش به عواملی مانند نرخ سود، کارمزد، مدت بازپرداخت و تفاوت قیمت نقدی و اقساطی کالا بستگی دارد.
اعتبارسنجی؛ حلقه پنهان در رونق قسطیفروشی
یکی از مهمترین بخشهای مدل کسبوکار فروش اقساطی، سازوکار اعتبارسنجی و تأثیر آن بر رفتار خریداران است؛ موضوعی که در نگاه نخست کمتر مورد توجه قرار میگیرد.
در این مدل، برخورداری از رتبه اعتباری مناسب و حفظ سابقه بازپرداخت تسهیلات، از عوامل مؤثر در تداوم دسترسی مشتریان به خدمات خرید اعتباری است. خریدار میداند که تأخیر در پرداخت اقساط یا ثبت سابقه منفی اعتباری میتواند دسترسی او به اعتبارهای بعدی را محدود کند.
این سازوکار میتواند نوعی انضباط مالی در رفتار مصرفکننده ایجاد کند. فردی که قصد دارد در ماههای آینده نیز از خدمات خرید اقساطی استفاده کند، انگیزه بیشتری برای پرداخت بهموقع تعهدات فعلی خود خواهد داشت تا سابقه اعتباریاش آسیب نبیند.
از این منظر، اعتبارسنجی تنها ابزاری برای شناسایی مشتریان پرریسک پیش از اعطای اعتبار نیست، بلکه میتواند به کاهش تأخیر در بازپرداخت و کنترل ریسک نکول در طول دوره فعالیت مشتری نیز کمک کند.
در بخشهایی مانند خردهفروشی تلفن همراه که فروش اقساطی با سرعت در حال گسترش است، ترکیب اعتبارسنجی، تعیین سقف اعتبار متناسب با توان مالی مشتری و پیگیری منظم اقساط میتواند ریسک مطالبات معوق را کاهش دهد.
با این حال، ارزیابی دقیق عملکرد این مدل به انتشار آمار واقعی درباره نرخ نکول، میزان مطالبات معوق و عملکرد اعتباری پلتفرمهای فعال در این حوزه نیاز دارد.
ورود واردکنندگان؛ فصل تازه رقابت در بازار اقساطی
یکی دیگر از تحولات قابل توجه در این بازار، تغییر ترکیب بازیگران و احتمال ورود مستقیمتر واردکنندگان به حوزه فروش اقساطی است.
تاکنون بخش قابل توجهی از فعالیت در بازار فروش اقساطی تلفن همراه در اختیار عمدهفروشان و تعداد محدودی از واردکنندگان بوده است؛ اما جذابیت اقتصادی این حوزه میتواند زمینه حضور گستردهتر واردکنندگان را در زنجیره فروش فراهم کند.
پیشبینی میشود در یک سال آینده، با افزایش رقابت و ورود بازیگران جدید، ترکیب فعالان این بازار تغییر کند و واردکنندگان سهم بیشتری از زنجیره فروش اقساطی را به خود اختصاص دهند.
ورود مستقیمتر واردکنندگان ممکن است با حذف یا کاهش برخی واسطهها، زمینه رقابت بیشتر در نرخ سود و کارمزد فروش اقساطی را فراهم کند. در چنین شرایطی، احتمال کاهش حاشیه سود فعالان این حوزه و ارائه شرایط اعتباری رقابتیتر به مصرفکنندگان نیز وجود دارد.
البته تحقق این روند به توان مالی واردکنندگان، دسترسی آنها به منابع اعتباری، مدیریت مطالبات و برخورداری از زیرساختهای مناسب اعتبارسنجی بستگی دارد.
قسطیفروشی؛ فرصت اقتصادی یا نشانه تغییر الگوی مصرف؟
گسترش فروش اقساطی در اقتصاد ایران را میتوان از دو زاویه بررسی کرد. از یک سو، این مدل امکان دسترسی مصرفکنندگان به کالاهایی را فراهم میکند که خرید نقدی آنها با محدودیت مواجه شده است و از سوی دیگر، برای فروشندگان و پلتفرمهای اعتباری نیز فرصتهای درآمدی تازهای ایجاد میکند.
با این حال، پایداری این بازار به عواملی مانند شفافیت نرخ سود و کارمزد، اعتبارسنجی دقیق، کنترل مطالبات معوق و تناسب حجم اعتبار اعطایی با توان بازپرداخت خانوارها وابسته است.
آنچه امروز در بازار خرید اقساطی مشاهده میشود، صرفاً تغییر شیوه پرداخت نیست؛ بلکه نشانه شکلگیری زنجیرهای جدید در اقتصاد خردهفروشی ایران است که در آن تأمین مالی، اعتبارسنجی و شبکه توزیع کالا بیش از گذشته به یکدیگر وابسته شدهاند.
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید