سال نو میلادی فرصتی است برای بازخوانی تاریخ حضور ارامنه در گیلان؛ حضوری که از کوچ اجباری صفوی آغاز شد و با نقشآفرینی در تجارت ابریشم، آموزش، پزشکی و تئاتر، بخشی ماندگار از هویت تاریخی این سرزمین را رقم زد.
به گزارش رویداد شمال ؛ حضور ارامنه در گیلان داستانی است از کوچ اجباری، تثبیت زندگی و نقشآفرینی در حوزههای فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی این استان. این تاریخ از دوران صفوی آغاز شد؛ زمانی که شاه عباس اول برای مقابله با عثمانی و بازپسگیری سرزمینهای از دست رفته در آذربایجان و ارمنستان، اقدام به کوچ اجباری دهها هزار ارمنی کرد. نزدیک به ۳۵۰ هزار تن از ارامنه با زور شمشیر از سرزمینهای خود به نقاط مختلف ایران منتقل شدند.
از این میان، ۲۴ تا ۲۷ هزار خانوار ارمنی به گیلان و مازندران رسیدند تا در توسعه نوغانداری و تجارت ابریشم به کار گرفته شوند، اگرچه شرایط اقلیمی موجب شد تنها پنج تا شش هزار خانوار در گیلان باقی بمانند.
ارامنه و شکلگیری محلهها و کلیساها
ارامنه ابتدا در محله «سرچشمه» رشت یا «ارمنی بولاغ» ساکن شدند و مراسم مذهبی آنان در خانه پیشوای مذهبی برگزار میشد. با افزایش جمعیت، ارامنه به بخشهای دیگر شهر، از جمله محله استاسرا و خیابان سعدی گسترش یافتند. آنها در نهایت اجازه یافتند در بازار رشت کلیسای خود را بسازند که در کودتای بلشویکها در سال ۱۲۹۹ شمسی در آتش سوخت.
نقش ارامنه در تجارت و اقتصاد گیلان
ارامنه رشت در توسعه تجارت ابریشم نقش ویژهای داشتند. «خواجه آساطور» و «خواجه آوادیس» از شاخصترین تاجران این دوره بودند. خانه مسکونی خواجه آوادیس، بخشی از مجتمع فرهنگی خاتمالانبیا در رشت، هنوز موجود است و به شماره ۲۲۲۳۷ در فهرست آثار ملی ثبت شده است، اگرچه مرمت و حفاظت از آن به طور کامل انجام نشده است.
آموزش، تئاتر و فرهنگ ارامنه
یکی از میراثهای فرهنگی مهم ارامنه، مدرسه مریم آهوردانانیان در خیابان سعدی رشت است. این مدرسه نه تنها مرکز آموزش بلکه محل نخستین اجرای تئاتر در گیلان بود. بخشی از مدرسه به موزهای اختصاص یافته که اسناد و اقلام تاریخی ارامنه گیلان را به نمایش میگذارد. مدرسه ارامنه سعدی در زمان بحرانهای انسانی، از جمله کوچ اجباری ارامنه پس از انقلاب اکتبر روسیه، محل اسکان ۸۰۰ نفر شد.
بحرانهای انسانی و حمایت جامعه ارامنه
تجارتخانه بزرگ آوادیس شاهد حوادث تاریخی متعدد بود، از جمله اسکان ارامنه مهاجر پس از کشتار ارامنه باکو در سال ۱۹۱۷ و ورود ده هزار ارمنی در سپتامبر ۱۹۱۸ به انزلی و رشت. کمیته امداد آوارگان از سوی جامعه ارامنه شکل گرفت و مدرسه، عمارت آوادیس و چند کاروانسرا و منزل مسکونی برای اسکان آوارگان اجاره شد. میرزا کوچک جنگلی نیز با صدور دستورهای نوعدوستانه، ورود کشتیهای حامل آوارگان و کمکهای غذایی به ارامنه را تسهیل کرد.
پزشکان و خدمات درمانی ارامنه
آرسن میناسیان، خیر نیکوکار و مؤسس نخستین داروخانه شبانهروزی گیلان، و دکتر پطروس طاشچیان، پزشک ارمنی مقیم رشت، نقش مؤثری در خدمات پزشکی و بحرانهای انسانی ایفا کردند. طاشچیان که تحصیلات پزشکی خود را در آمریکا گذرانده بود، با حمایت خواجه آوادیس در رشت طبابت کرد و در جنبش مشروطه نیز فعال بود.
گورستانها و یادمانهای تاریخی
در رشت و انزلی دو گورستان ارامنه وجود دارد؛ گورستان «ارمنی بولاغ» در محله سرچشمه رشت، محل دفن بسیاری از ارامنه قربانی بحران باکو است. کلیسای مریم مقدس، مدرسه و گورستان ارامنه در انزلی پابرجا هستند. مدرسه دو طبقه ارامنه در حیاط کلیسا تا دهه ۷۰ پذیرای دانشآموزان ارمنی و مسلمان بود و سالن بزرگ طبقه دوم شاهد نخستین اجرای تئاتر در این شهر بود.
میراث ماندگار ارامنه در گیلان
حضور ارامنه در گیلان، از تجارت و آموزش گرفته تا پزشکی و تئاتر، بخشی مهم از هویت تاریخی استان را شکل داده است. سال نو میلادی، فرصتی است برای یادآوری این میراث و بازخوانی تاریخ مردمانی که با مقاومت، همزیستی و خلاقیت، ردپای ماندگار خود را در گیلان به جا گذاشتند. منبع: ایسنا
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید