طرح احداث سد سجادرود در بندپی شرقی بابل بار دیگر در حالی مطرح شده که اعتراض ساکنان منطقه نسبت به پیامدهای آن افزایش یافته است؛ طرحی که به گفته اهالی، میتواند صدها هکتار زمین کشاورزی و جنگلی، خانهها و بخشی از مسیرهای ارتباطی منطقه را زیر آب ببرد و پرسشهایی جدی درباره مطالعات فنی، زیستمحیطی و باستانشناسی آن ایجاد کرده است.
به گزارش رویداد شمال ، طرح احداث سد سجادرود در منطقه بندپی شرقی شهرستان بابل، پس از سالها بار دیگر مطرح شده و با مخالفت و نگرانی شماری از ساکنان روستاهای منطقه روبهرو است.
اهالی میگویند اجرای این طرح میتواند بخش قابلتوجهی از زمینهای کشاورزی، اراضی جنگلی و تعدادی از خانههای روستایی را در محدوده مخزن قرار دهد و زندگی خانوادههایی را که نسلها در این منطقه سکونت و کشاورزی داشتهاند، تحت تأثیر قرار دهد.
بر اساس استدلال مطرحشده برای اجرای این پروژه، تأمین آب مورد نیاز بابل و شهرهای اطراف، بهویژه آب شرب، از اهداف اصلی احداث سد عنوان شده است.
بازگشت یک طرح قدیمی به صدر اخبار
طرح سد سجادرود سابقهای چند دههای دارد و نخستین مطالعات درباره احداث آن به سالهای دور بازمیگردد.
به گفته اهالی، در دوره پهلوی نیز مهندسان آلمانی برای بررسی محل احداث سد به منطقه آمده و مطالعات و آزمایشهای خاک انجام دادهاند. ساکنان مدعیاند نتیجه این بررسیها، مناسب نبودن محل برای احداث سد بوده است.
پس از آن نیز مطالعات دیگری درباره این پروژه انجام شده، اما اکنون یکی از پرسشهای اصلی مردم این است که مطالعات جدید پروژه تا چه اندازه بهروز، جامع و قابل استناد است و آیا بررسیهای فنی و زمینشناسی جدید توانسته نگرانیهای گذشته را برطرف کند یا خیر.
۲۵۰ هکتار زمین کشاورزی در محدوده مخزن
یکی از مهمترین نگرانیهای اهالی، پیامدهای آبگیری سد برای کشاورزی منطقه است.
برآوردهای مطرحشده از سوی ساکنان نشان میدهد حدود ۲۵۰ هکتار از زمینهای کشاورزی در محدوده مخزن قرار دارد؛ زمینهایی که هماکنون زیر کشت هستند و بخشی از معیشت خانوادههای منطقه به آنها وابسته است.
کشاورزان میگویند از دست رفتن این اراضی فقط به معنای کاهش سطح زیرکشت نیست، بلکه میتواند شغل و منبع درآمد خانوادههایی را که نسلها در این زمینها فعالیت کردهاند، از بین ببرد.
۵۰ هکتار جنگل زیر سایه سد
پیامدهای زیستمحیطی طرح نیز از دیگر محورهای اعتراض مردم است.
بر اساس اطلاعات مطرحشده از سوی اهالی، حدود ۵۰ هکتار از اراضی جنگلی در محدوده اجرای طرح قرار دارد. این عرصهها دارای گونههایی از جمله سرخدار، نمدار، افرا و ملج هستند.
مخالفان پروژه معتقدند تخریب جنگل طبیعی را نمیتوان صرفاً با کاشت نهال در عرصهای دیگر جبران کرد؛ زیرا جنگل یک اکوسیستم پیچیده است که طی سالها و دههها شکل گرفته است.
خانهها، قبرستانها و بناهای مذهبی چه میشوند؟
موضوع تنها به زمینهای کشاورزی و جنگل محدود نمیشود. به گفته ساکنان، تعدادی از خانههای روستایی نیز در محدوده مخزن سد قرار دارند.
اهالی همچنین از قرار گرفتن برخی قبرستانها و بناهای مذهبی در محدوده آبگیری ابراز نگرانی کردهاند و میگویند این مکانها بخشی از هویت تاریخی و اجتماعی روستاها محسوب میشوند.
از نگاه ساکنان، جابهجایی احتمالی مردم باید با رضایت آنان، تأمین واقعی مسکن و زمین جایگزین و تعیین تکلیف شفاف املاک و منابع معیشتی همراه باشد.
نگرانی از تکرار تجربه سد لفور
تجربه سد لفور یکی از دلایل اصلی نگرانی مردم بندپی شرقی است.
به گفته اهالی، در جریان آبگیری سد لفور تعدادی از روستاهای منطقه جابهجا شدند و ساکنان با وعده دریافت زمین، خانه و غرامت مواجه بودند؛ اما به گفته آنان، همه وعدهها بهطور کامل محقق نشد.
همین تجربه باعث شده اکنون کشاورزان نسبت به وعدههای مربوط به جبران خسارت و تأمین زمین و خانه جایگزین برای ساکنان محدوده سد سجادرود با تردید نگاه کنند.
زمین جایگزین برای کشاورزان از کجا میآید؟
یکی از پیچیدهترین پرسشهای پیش روی طرح، موضوع تأمین زمین کشاورزی جایگزین است.
در مازندران، زمینهای قابل کشت محدود است و بخش قابلتوجهی از عرصهها را جنگلها و منابع طبیعی تشکیل میدهند. بنابراین این پرسش مطرح است که در صورت اجرای پروژه، زمین جایگزین کشاورزان از کجا تأمین خواهد شد و آیا جبران خسارت به قیمت وارد شدن فشار تازه بر منابع طبیعی تمام میشود یا خیر.
حقابههایی که پیش از سد از بین رفتهاند
نگرانی مردم فقط به آینده سد سجادرود مربوط نیست. ساکنان میگویند در سالهای گذشته نیز بخشی از ظرفیت کشاورزی منطقه به دلیل کاهش یا قطع حقابه آسیب دیده است.
به گفته اهالی، حدود ۶۵ هکتار از زمینهای کشاورزی پس از انتقال آب برای تأمین آب شهر گلیا با کاهش یا قطع حقابه مواجه شدهاند.
ساکنان معتقدند پیش از اجرای طرح جدید، باید درباره وضعیت این زمینها و خسارتهای ناشی از پروژههای پیشین نیز پاسخ روشنی ارائه شود.
آیا رسوب، عمر سد را کوتاه میکند؟
خود رودخانه سجادرود نیز از محورهای مهم بحث درباره این پروژه است.
این رودخانه حجم قابلتوجهی از رسوبات، گلولای، ماسه و سنگ را منتقل میکند و به همین دلیل، میزان رسوبگذاری در مخزن و تأثیر آن بر ظرفیت و عمر مفید سد از جمله موضوعاتی است که نیازمند مطالعات دقیق کارشناسی است.
پرسش اساسی این است که با توجه به ویژگیهای رودخانه، ظرفیت مفید مخزن در بلندمدت چقدر خواهد بود و پروژه تا چه میزان میتواند اهداف تعیینشده برای تأمین آب را محقق کند.
آببندانها؛ گزینهای که باید بررسی شود
بندپی شرقی از مناطق دارای سابقه طولانی در مدیریت آب کشاورزی است و آببندانهای متعددی در آن وجود دارد که در دورههای کمآبی برای تأمین آب اراضی کشاورزی مورد استفاده قرار میگیرند.
منتقدان سد سجادرود معتقدند پیش از اجرای پروژهای با چنین آثار گستردهای، باید مشخص شود ظرفیت آببندانها و سایر منابع موجود تا چه اندازه بررسی شده و آیا میتوان با توسعه و بهسازی این زیرساختها بخشی از نیاز آبی منطقه را تأمین کرد.
میراث تاریخی؛ حلقه مفقوده مطالعات؟
یکی دیگر از نگرانیهای مطرحشده، وضعیت آثار تاریخی منطقه است.
بندپی شرقی از پیشینه تاریخی برخوردار است و به گفته اهالی و برخی افراد مطلع، در محدوده احتمالی مخزن سد، محوطههایی با احتمال ارزش تاریخی وجود دارد.
ساکنان از وجود دو قلعه تاریخی و یک امامزاده در محدوده منطقه سخن میگویند و مدعیاند مطالعات اکتشافی و باستانشناسی جامعی برای شناسایی آثار احتمالی در محدودهای که قرار است زیر آب برود، انجام نشده است.
اگر این ادعا صحت داشته باشد، تعیین تکلیف میراث تاریخی پیش از آبگیری اهمیت ویژهای دارد؛ چراکه کاوش، مستندسازی و تعیین امکان حفاظت یا جابهجایی آثار باید پیش از آن انجام شود.
سد فقط کشاورز را متضرر نمیکند
پیامدهای احتمالی طرح میتواند فراتر از کشاورزان باشد. بخشهایی از اقتصاد محلی به فعالیتهای وابسته به کشاورزی از جمله شالیکوبیها، فروش نهادههای کشاورزی و مشاغل خدماتی مرتبط با تولید وابسته است.
کاهش سطح زیرکشت میتواند این مشاغل را نیز با کاهش فعالیت و درآمد مواجه کند و در نتیجه، آثار اقتصادی پروژه به کل زنجیره تولید منطقه سرایت کند.
سؤال اصلی؛ آیا سجادرود بهترین گزینه است؟
اکنون پرسش اصلی مردم بندپی شرقی این است که آیا احداث سد سجادرود، با وجود هزینههای احتمالی اجتماعی، اقتصادی، زیستمحیطی و تاریخی، بهترین گزینه برای تأمین آب منطقه است یا خیر.
پیش از تصمیم نهایی درباره چنین پروژهای، به نظر میرسد باید مطالعات فنی و زمینشناسی بهروز، ارزیابیهای زیستمحیطی، مطالعات باستانشناسی، وضعیت حقابهها، آثار اجتماعی جابهجایی روستاها، نحوه جبران خسارت کشاورزان و تمامی گزینههای جایگزین بهصورت شفاف بررسی و نتایج آن برای افکار عمومی منتشر شود.
برای ساکنان منطقه، موضوع تنها از دست دادن چند هکتار زمین نیست؛ سخن از خانه، شغل، زمینهای نسلبهنسل، قبرستانها، بناهای مذهبی، محیط زیست و بخشی از هویت اجتماعی یک جامعه محلی است.
به همین دلیل، مخالفان سد سجادرود خواهان آن هستند که پیش از هرگونه اقدام اجرایی، صدای مردم شنیده شود و درباره آینده پروژه تصمیمی گرفته شود که علاوه بر نیازهای آبی امروز، هزینههای آن برای کشاورزی، محیط زیست، میراث تاریخی و نسلهای آینده نیز در نظر گرفته شود. منبع: عصر ایران
هیچ دیدگاهی درج نشده - اولین نفر باشید